Uplistsikhe
Het Uplistsikhe grottencomplex met een basiliek met drie schepen uit de 9e/10e eeuw.
Auteur: H.J. van Rooten (datum: 7 december 2024
Uplistsikhe (In Georgisch "het fort van de heer") is een oude uit rotsen gehouwen stad in het oosten van Georgië, ongeveer
10 kilometer ten oosten van de stad Gori, Shida Kartli.
Gebouwd op een hoge rots opde linkeroever van de Mtkvari-rivier, het verschillende structuren die dateren uit de vroege
ijzertijd tot de late middeleeuwen, en is het opmerkelijk vanwege de unieke combinatie van verschillende stijlen van uit
rotsen gehouwen culturen uit Anatolië en Iran, evenals het naast elkaar bestaan van heidense en christelijke architectuur .
Geschiedenis.
Uplistsikhe wordt door archeologen geïdentificeerd als een van de oudste stedelijke nederzettingen in Georgië. Strategisch
gelegen in het hart van het oude koninkrijk Kartli (of Iberia zoals het door de klassieke auteurs werd genoemd), groeide het
uit tot een belangrijk politiek en religieus centrum van het land. De leeftijd en het belang van de stad leidden ertoe dat de
middeleeuwse Georgische geschreven traditie haar stichting toeschreef aan de mythische Uplos, zoon van Mtskhetos en kleinzoon
van Kartlos.
De vroegste sporen van menselijke aanwezigheid in Uplistsikhe dateren uit het einde van het 2e millennium voor Christus.
De vroegste overgebleven structuren dateren uit het begin van het 1e millennium na Christus. Met de kerstening van Kartli
begin 4e eeuw lijkt Uplistsikhe in belang te zijn afgenomen en haar positie te hebben verloren aan de nieuwe centra van de
christelijke cultuur - Mtskheta en later Tbilisi. Ondertussen bleef het zich ontwikkelen als een stad. De eerste christelijke
basiliek werd gebouwd in de 6e eeuw. Uplistsikhe herrees echter als een belangrijk Georgisch bolwerk tijdens de islamitische
verovering van Tbilisi in de 8e-10e eeuw. Een andere basiliek met drie kerken werd in die tijd gebouwd. De Mongoolse invallen
in de 14e eeuw markeerden de ultieme ondergang van de stad; het werd vrijwel verlaten en alleen af en toe gebruikt als
tijdelijke schuilplaats in tijden van buitenlandse indringers.
De authenticiteit van het monument is volledig bewaard gebleven wat betreft de architectonische vormen, materialen, locatie en andere kenmerken.
Architectuur.
De stad was uitgehakt in een vlakke, rechte, maar licht hellende berg. Een bijna rechte muur aan de westkant liep naar beneden naar de rivier. De bescherming van de stad werd ook van buitenaf vergemakkelijkt door twee grachten, noordelijk en oostelijk, met muren erin gebouwd. De rivier zelf sloot de toegang tot de stad vanuit het zuiden af, maar het was mogelijk om de stad binnen te komen via een tunnel van 3 meter die ook fungeerde als watervoorziening. De tunnel werd afgesloten door een metalen poort in geval van een invasie. Twee van de drie wegen die naar de stad leidden, waren niet beschermd, maar de derde, die van het noorden kwam, was
in de rotsen uitgehouwen, met muren tot 10 meter hoog.
Het Uplistsikhe-complex kan voorlopig worden verdeeld in drie delen: zuid (onder), midden (centraal) en noord (boven) en beslaat een oppervlakte van ongeveer 8 hectare. Het middelste deel is het grootste, bevat een groot deel van de uit de rotsen gehouwen Uplistsikhe-structuren en is verbonden met het zuidelijke deel via een smalle door de rotsen gehouwen pas en een tunnel. Smalle steegjes en soms trappen lopen van de centrale "straat" naar de verschillende bouwwerken. Het zuidelijke deel heeft een complex van bouwwerken. Daaronder is een ceremoniële hal de meest opvallende.
Een hal met pilaren en twee aangrenzende kamers is een van de belangrijkste bouwwerken in de stad. Het plafond werd ondersteund door twee pilaren. Een stenen bank diende waarschijnlijk als zetel van de heerser.
De meeste grotten zijn ontdaan van enige decoraties, hoewel sommige van de grotere structuren gewelfde tunnelplafonds hebben, waarbij de steen is uitgehouwen in imitatie van boomstammen. Sommige van de grotere structuren hebben ook nissen aan de achterkant of zijkanten, die mogelijk zijn gebruikt voor ceremoniële doeleinden. De gevel van de grote ceremoniële hal van het zuidelijke deel is versierd met een Romeinse boog met fronton.
De basiliek uit de 6e eeuw is grotendeels in de rotsen uitgehouwen, behalve de zuidelijke muur, die uit de rotsen is gebouwd. Op de top van het complex staat een christelijke basiliek die in de 9e-10e eeuw van steen en baksteen is gebouwd. Archeologische opgravingen hebben talloze artefacten uit verschillende periodes ontdekt, waaronder gouden, zilveren en bronzen sieraden, en monsters van keramiek en sculpturen. Veel van deze artefacten worden bewaard in het Nationaal Museum in Tbilisi.
Verschillende delen van de meest kwetsbare gebieden werden in 1920 volledig verwoest door een aardbeving. De stabiliteit van het monument wordt nog steeds ernstig bedreigd, wat ertoe leidde dat het Fonds voor Cultureel Erfgoed van Georgië (een gezamenlijk project van de Wereldbank en de regering van Georgië) in 2000 een beperkt programma voor behoud lanceerde. Het grottencomplex van Uplistsikhe staat sinds 2007 op de voorlopige lijst voor opname in het UNESCO-werelderfgoedprogramma.
Sinds de jaren 1990 is Angkor Wat een belangrijke toeristische trekpleister geworden. In 1993 waren er slechts 7650 bezoekers. In 2007 aren dat er al meer dan 1 miljoen en in 2018 2,2 miljoen. In 2000 werd 28% van alle kaartverkoop besteed aan de tempels. De toeristen industrie is door toedoen van het corona virus geheel ingestort. In 2022 begonnen de bezokers weer terug te komen, Maar in 2023 zijn de bezoekers aantallen nog steeds niet op het oude peil.
|
|