Brouwershaven
Een smalstad
Een smalstad had officieel de status van stad, maar was qua vertegenwoordiging op gewestelijk
niveau gelijkgesteld aan het platteland.
Auteur: H.J. van Rooten (datum: 10 oktober 2024)
Brouwershaven was tot januari 1997 een zelfstandige gemeente. Op 1 januari 1997 werden de zes gemeenten op Schouwenduiveland samengevoegd tot 1 gemeente. Deze gemeenten waren Brouwershaven, Bruinisse, Duiveland, Middenschouwen, Westerschouwen en Zierikzee. Deze zes gemeenten waren op 1 januari 1961 ontstaan uit een voorgaande herindeling.
Geschiedenis.
Brouwershaven is gesticht als nieuwe haven voor Brijdorpe rond 1285. Eind 13e eeuw deed de Hollandse graaf Floris V pogingen om
van Brijdorpe een handelsplaats te maken en stadsrechten te verlenen. De haven van dit dorp de haven verzand echter, en
Brouwershaven nam die plaats in. De naam Brouwershaven komt voor het eerst voor in 1318. In 1403 kreeg de stad stadsrechten
van Albrecht van Beieren, maar zij had geen zitting in de Staten van Zeeland. Een in 1619-1620 ondernomen poging om zitting
te krijgen mislukte door tegenwerking van eerste edele prins Maurits en de Gecommitteerde Raden zodat Brouwershaven altijd
een smalstad is gebleven.
De beroemdste persoon van Schouwen-Duiveland staat op de markt in Brouwershaven: Jacobs Cats.
De geschiedenis van Brouwershaven is altijd verbonden met de grevelingen en het water. Het vangen van vis, garnalen en schelpdieren. Maar ook de handel speelde een belangrijke rol, er werd veelal gehandeld in wijn en bier, hout en steen, wol en vlas, rapen en bieten. Ook de zoutwinning (darinkdelven) en verkoop was een bron van inkomsten. Toen dit verboden werd, haalde men het zout uit warme streken waar de zon zeewater kon laten verdampen, Portugal bijvoorbeeld. Dat zout werd voor een flink deel doorgevoerd naar de havens aan de Oostzee, waar weer hout en andere producten werden ingekocht.
In september 1575 starte de verovering van Schouwenduiveland. De Spanjaarden staken bij Zijpe lopend over(dat kon toen bij eb). Op het water waren de geuzen de baas maar die konden bij eb niet dicht genoeg bij komen. De spaanse aanvoerder Mondragón koos er voor om eerst de twee kleinste verdedigde plaatsen Bommenede en Brouwershaven te veroveren. De Geuzen staken voordat ze Brouwershaven verlieten de stad in brand. In het versterkte Bommenede boden de troepen van de Prins echter hardnekkig tegenstand. Het garnizoen telde, volgens de overlevering, drie- tot vijfhonderd soldaten. Op 30 oktober volgde de overgave van de vesting. Vrijwel het gehele Prinsgezinde garnizoen is door de Spanjaarden omgebracht. Nog geen twintig burgers en soldaten hadden de slachting overleefd. Vanaf 1590 werd Brouwershaven voorzien van aarden stadswallen, omgeven door een natte gracht. Vijf poorten gaven toegang tot de stad. Bij de stormvloed van 1682 werd een deel van de vestingwerken vernietigd. De vesting werd opgeheven in 1820, waarna ze werd ontmanteld. De wallen en grachten aan de oost- en noordzijde van de stad zijn bewaard gebleven. In de 17e eeuw was er een bloeiperiode als vissershaven.
De weg van Grevelingen naar de haven was toen lang en smal.
Maritiem ging Brouwershaven achter lopen, de weg naar de haven was smal en lang er lag een zandplaat voor de ingang en de schepen werden groter. Na de terug gang in de 18e eeuw ontstond er weer een bloeiperiode in de 19e eeuw. De toegangswegen tot de Rotterdamse haven, de Brielse Maas en het Goereese Gat werden door verzanding ondieper, zodat de grotere schepen het diepe Brouwershavense Gat binnenliepen. Schepen met een diepgang van meer dan 55 decimeter dit zeegat moesten kiezen om vervolgens door de binnenwateren naar Rotterdam te varen. Voor deze reis moest wel een deel van de lading worden overgeladen in lichters. De grootste vaartuigen bleven op de rede van Brouwershaven liggen wat weer voor meer inkomsten zorgde. Deze nieuwe bloeiperiode duurde tot nieuwe waterweg in 1872 ingebruik werd genomen. Na deze periode van bloei werd er weer terug gevallen op visserij, garnalen pellen was jaren lang een belangrijke bron van inkomsten. Tot de watersnood ramp was Brouwershaven ook de haven voor het verschepen van de suiker bieten. De watersnoodramp zorgde voor veel schade en 3 mensen kwam om bij de ramp. Na de ramp werd in een keersluis aan de haveningang gebouwd die in 1957 gereed kwam. Aan de visserij kwam een einde toen in 1965 de Grevelingendam en in 1970 de Brouwersdam aangelegd waren en de Grevelingen een meer werd. Na de Deltawerken, zijn er een jachthaven aanleg en is er stimulering van het toerisme, dit zijn nu de economische dragers van Brouwershaven.
Op de voorgrond de keersluis uit 1957.
Heraldiek.
Een schild voor de stad verschijnt al in 1540 en bestaat uit een zwarte Duitse adelaar, het wapen van Lodewijk van Beieren,
met borstwapen van zijn vrouw Margaretha II van Henegouwen op een gouden borst schild. In de oorspronkelijke versie waren de 4
leeuwen in paren uitelkaar gedraai afgebeeld. Nu de huidige versie zijn de leeuwen naar elkaar toe gedraaid.
In het rechter deel is een klimmende rode leeuw afgebeeld gelijk aan het schild van Holland.
Het schild is bedekt met een gouden kroon met vijf bladeren. Zo'n heraldische kroon werd eigenlijk alleen toegekend
aan steden met een zetel in de provinciale raad en Brouwershaven kreeg deze in dit geval ten onrechte toegekend
omdat Brouwershaven nooit een zetel in de Staten van Zeeland heeft gehad.
Het oorspronkelijke wapen was eigenlijk gelijk aan dat van de Belgische provincie Henegouwen (tot de leeuwen werden gedraaid.)
Het schild werd op 31 juli 1817 bevestigd als gemeentewapen. Na de lokale overheidsreorganisatie van 1961 werd het
schild behouden voor de nieuwe gemeente.
Monumenten
Er zijn 60 rijksmomumenten in Brouwershaven. De opvallenste zijn de Grote- of Sint-Nicolaaskerk (die zijn huidige definitieve vorm in de 16e eeuw kreeg) en het Stadshuis (ook uit de bloeiperiode van de 16e eeuw).
Met de bouw van het oudste gedeelte van de kerk, het koor met omgang en kapellen werd begonnen in ca. 1325.
Begin 15e eeuw werd begonnen met de bouw van een transept en koor met kapellen en kooromgang. Het koor vertoont de overgang van
Vlaams- naar Brabants gerichte gotiek. De ronde zuilen zijn versierd met voorlopers van de Brabantse koolbladkapitelen.
In het eerste kwart van de 16e eeuw begon de vervanging van het eenbeukige schip door het huidige halleschip, waarbij de
oorspronkelijke kap opnieuw is toegepast. Het houten gewelf rust op gesneden figuren, zogenaamde schalkbeeldjes. De twee houten
figuurtjes verbeelden Nicolas en Jacobus Major, de schutspatronen van de zeelieden. De hooggeplaatste beeldjes zijn waarschijnlijk
aan de beeldenstormers ontsnapt! In 1573 kwam de kerk in protestantse handen.
De kerk werd vergroot met de zuiderzijbeuk en omstreeks 1540 kwam de noorderzijbeuk tot stand; de voltooiing met de midden en
zuidbeuk vond een kwart eeuw later plaats. In dezelfde tijd vond ook de aanbouw van de sacristie en van een weer verdwenen
doopkapel tegen de westgevel van de zuidbeuk plaats. Ook werden toen de zuid- en westportalen gebouwd. Een deurtje leidt naar
het broodhuisje met een mooi kruisgewelf en een beschildering. Hier werd het brood aan de armen uitgedeeld. Later werd er een
grote schouw gebouwd, waarin tot 1953! de kolen voor de voetstoofjes warmgestookt werden. Tegen de westmuur plaatste men in
1557 het orgel van Hendrik Niehoff, waarvan de kas nog origineel is. De roze kleur heeft men teruggevonden in een oude verflaag,
maar dateert volgens de huidige inzichten uit de 18e eeuw. Omdat het aantal parochianen laag bleef, was niet alleen de bouw in
fasen noodzakelijk maar moest men ook allerlei extra belastingen heffen, zoals op haring en bier. Zelfs het leveren van stenen
voor de bouw van de kerk kon als een straf voor een overtreding worden opgelegd.
Het stadhuis is in twee fasen gebouwd. De achterzijde van het gebouw dateert uit de vijftiende eeuw, het voorste gedeelte
uit de zestiende eeuw. Vermoedelijk is de achtergevel in de beginperiode de voorzijde geweest. De toren van eertijds is verdwenen.
Het feitelijke voormalige stadhuis heeft een totale grootte van 4 are en 90 centiaren. Het is traditioneel gebouwd en met leistenen
gedekt. Dit prachtige pand heeft de status van beschermd monument. Ook maakt het onderdeel uit van het beschermd stadsgezicht.
In 1890 - 1891 werd het stadhuis volledig herbouwd, waarbij al het beeldhouwwerk werd vervangen. De gevel werd bekroond met
een beeld, voorstellende de Barmhartigheid. Op en naast de rollagen staan zogenaamde vazen, waarvan de originelen zich in het
Zeeuws Museum in Middelburg bevinden.
Jacob Cats (Brouwershaven, 10 november 1577 – Den Haag, 12 september 1660) was een Nederlands dichter, jurist en politicus. Cats is ook bekend als Vader Cats
De bekenste persoon van Brouwershaven
Cats werd geboren als vierde kind van zijn gezin. Zijn familie was een weinig bekende regentenfamilie uit Zeeland.
Zijn geslacht is niet verwant aan dat van de Heeren van Cats op Noord-Beveland. Jacob Cats zat eerst op de Latijnse
school in Zierikzee en bezocht daarna de universiteit te Leiden, hoewel zijn naam in het studentenalbum ontbreekt.
Hij promoveerde in Orléans en legde zijn eed als advocaat af in Den Haag.
Deze Nederlandse dichter, jurist en politicus staat bij veel mensen bekend om zijn bijnaam Vader Cats.
Jacob Cats bracht het grootste deel van zijn leven in Zeeland door, maar woonde de laatste jaren van zijn leven in Den Haag.
Hij leefde hier in de woning Zorgvliet die tegenwoordig beter bekend staat onder de naam het Catshuis.
Dit is de officiële ambtswoning van de minister-president en het toneel van vele informele vergaderingen.
Cats kreeg als derde persoon in Nederland in 1829 een standbeeld. Het kalkstenen beeld werd in 2010 gerestaureerd
en verplaatst van de Markt naar de Grote Kerk. Op de Markt staat nu een nieuw bronzen afgietsel van het beeld.
Toerisme.
Na de watersnoodramp en bij de aanleg van de deltawerken werd er ook een jachthaven gebouwd in Brouwershaven.
De jachthaven van Brouwershaven heeft 375 boxen en 100 plaatsen voor passanten. De ligplaatsen bevinden zich tot in het historische stadje.
In en rond Brouwershaven zijn meerdere compings.
Natuurlijk zijn er meerdere wandelroutes in en rond Brouwershaven (hier de link)
|
|