Vikingen

De Vikingen of Noormannen waren Scandinavische bewoners van Zuid-Noorwegen, Denemarken en Zweden.

De Vikingen behoorden tot de Noormannen, een noordelijke tak van de Germanen en woonden oorspronkelijk in het noordelijke Scandinavië. Hun godsdienst, dagelijkse leven, cultuur en mythologie kwamen grotendeels met die van de overige Germanen van Europa overeen. De Vikingen zijn bij ons vooral bekend als plunderende krijgers, door hun tijdgenoten de 'plaag uit het Noorden' genoemd, maar dat is een onvolledig beeld. Naast krijgers die inderdaad plunderden, verkrachtten en moordden waren ze tevens ontdekkingsreizigers, kolonisten, ambachtslieden, handelaars en scheepsbouwers. Aanvankelijk waren de Noormannen/Vikingen een homogene groep die na enige eeuwen weer onderling meer divers werd, maar desondanks toch vrij gelijk aan elkaar bleven. Dit weerspiegelde zich in de ontwikkeling van meerdere kleine vorstendommen die elkaar bestreden. Uiteindelijk ontstonden hieruit de Scandinavische staten. De Scandinavische talen, cultuur en gebruiken zijn ook tegenwoordig nog altijd erg homogeen.

Vikingen waren prima zeevaarders.

Het starten van de rooftochten.

De rooftochten waren offensief en vaak gewelddadig. Rond 790 na Chr. begonnen Scandinavische piraten richting het zuiden te varen en de grotendeels onbeveiligde kloosters in Engeland, Schotland en Ierland te plunderen. Over de precieze oorzaak van deze rooftochten wordt onder historici nog altijd gedebatteerd, maar het gebrek aan huwbare vrouwen, de behoefte aan slavenarbeid of het uitbreiden van handelsnetwerken kunnen allemaal een rol hebben gespeeld. De Vikingen werden voor het eerst in 789 gesignaleerd en begonnen hun rooftochten in 793 met de plundering van het klooster op het eiland Lindisfarne, voor de noordoostelijke kust van Engeland. In de veroveringstochten van de Vikingen kan men twee periodes onderscheiden. Van 789-840 ging het om plundertochten waarbij een gebied dat werd aangevallen even snel weer verlaten werd. Kloosters waren door de aanwezige kostbaarheden geliefde doelwitten. Maar vanaf 840 zouden ze meer gestructureerd te werk zijn gegaan, onder andere door kampen op te richten. Hier was dan eerder sprake van kolonisatie.

De Vikingen waren berucht om hun gewelddadige rooftochten maar hebben ook grote invloed uitgeoefend op onderdelen van talloze culturen – van talen tot belastingstelsels.

De verovering van Engeland.

In 865 begonnen de Vikingen aan hun grootschalige invasie van Engeland. De woeste krijgers – bekend als het ‘Grote Heidense Leger’ – veroverden drie van de vier Angelsaksische koninkrijkjes in Engeland. Hoewel de aanvallers destijds in militaire termen werden omschreven, omvatten hun legers ook kooplieden, vrouwen en kinderen. Het enige vorstendom dat nog niet was gevallen, Wessex, moest zich jarenlang verdedigen tegen aanvallen van de Vikingen. Uiteindelijk strekte de Danelaw, het gebied dat door de Deense Vikingen werd bezet, zich over het hele noordwesten van Engeland en delen van Schotland uit.

Kaart van de Vikinggebieden in de 8e (donkerrood), 9e (rood), 10e (oranje) en 11e (geel) eeuw. De groene gebieden waren het slachtoffer van regelmatige rooftochten door Vikingen.

Reizen, handel en veroveringen.

Engeland was niet de enige plek waar de Vikingen zich meldden: hun roof- en verkenningstochten bracht ze helemaal tot in Noord-Afrika en het westen van Canada, tot in het Midden-Oosten en tot diep in Rusland, Frankrijk en Spanje. De vikingen dreven zelfs handel tot in China toe. In de loop van hun veroveringen vestigden de Vikingen zich in talloze gebieden, waar ze zich vermengden met de bevolking die ze hadden veroverd en waar ze grote invloed uitoefenden op talloze aspecten van de samenleving, van taal tot oorlogvoering. Nieuwe vondsten tonen mogelijk aan dat de Vikingen veel meer succes hadden in Amerika dan tot nog toe werd aangenomen.

Het einde van het vikingtijdperk.

Met de dood van Harald III (1015-1066) koning van Noorwegen van 1047 tot 1066 wordt gezien als het einde van het vikingtijdperk. Zijn mislukte veldtocht in 1066 om Engeland te veroveren, betekende een enorm verlies aan invloed buiten Noorwegen. Over het algemeen waren er al veel vikingen die in de veroverde gebieden woonden. Simpel omdat de grond veel vruchtbaarder was dan in Scandinavië. En veel vikingen mengde zich met de oorspronkelijke bewoners.

Staafkerken in Urnes.

Daarnaast waren al veel vikingen in Scandinavië gekerstend. Ook het feit dat het systeem van vrij vikingen door de koningen was veranderd in een feodale systeem. De edelen waren daardoor meer gebonden. Daarnaast nam in West Europa de welvaart enigszins toe door landbouwkundige verbeteringen als het drieslagstelsel en een nieuwe manier van ploegen. Hierdoor ontstond voor het eerst een voedseloverschot waardoor handel en specialisaties mogelijk werden. Het is waarschijnlijk dat de Vikingen zich hier ook (liever) mee bezig gingen houden. Tevens waren de christelijke ‘Franse’ en ‘Duitse’ rijk er in geslaagd effectief tegenwicht te bieden tegen de aanvallers.

Vikingen droegen geen helmen met hoorns. Als je dat toch ergens ziet op tv of ergens anders, dan is dat fout.

Boten en schepen.

De Vikingen maakten snelle en lichte boten voor het vervoer van personen, en grote (minstens 36 meter) langschepen voor het vervoer van vee en goederen en voor oorlogvoering.

Vikingschip in museum Oslo.

Het vikingschip kende een voor die tijd hoge graad van perfectie en was superieur in vaarsnelheid. Het gehele schip was in zijn bouw sterk, licht en flexibel geconstrueerd. De voor- en achterzijde van het schip kenden een gelijke vorm met een scheepshuid gemaakt van overnaads geklonken planken. Door de geringe diepgang kon het op nagenoeg iedere rivier varen en door de vrij vlakke bodem op veel plaatsen landen. Het was zodanig zeewaardig dat het op de Noord-Atlantische Oceaan een storm kon doorstaan. Verder was de vorm van het vikingschip vloeiend.

Langschip.
Het type dat als oorlogs- en transportschip werd gebruikt, was het langschip dat gezeild en geroeid kon worden. Een bekend teruggevonden langschip is de Skuldelev 2. Dit schip was circa 30 meter lang, bijna 4 meter breed en had een diepgang van 0,9 meter bij een volgeladen gewicht van 25 ton. Het kon een topsnelheid bereiken van 15 tot 20 knopen (27 tot 36 km/u) en een bemanning voeren tot circa 80 mensen van wie 60 roeiers.

Snek.
De snek was het kleinste schip onder de langschepen. Het werd veel gebruikt. Een doorsnee snek wordt geschat op een lengte van 17 meter, 2,5 meter breed, 0,5 meter diepgang en vol geladen 6 ton zwaar met een topsnelheid van 15 knopen. Het voerde dan een bemanning van 30 mensen, van wie 26 roeiers.

Knarr.
De knarr werd veel gebruikt als zeegaand vrachtschip en werd meestal gezeild. Tussen een langschip en een knarr bestonden aanzienlijke verschillen: de knarr was breder (3:1) en had voor en achter een halfdek met faciliteiten voor roeiers en midscheeps ruimte voor lading. Een knarr was ook hoger van bouw dan een langschip en bezat een doorlopend, laag geplaatst dek met gaten in de bovenste huidgang om riemen door te steken.

Schaalmodel van een knarr, Vikingmuseum Haithabu.

De Knarr was ca.12 ton zware een teruggevonden schip was 16 meter lang bij 5 meter breed. Volgeladen kon het 24 ton lading hebben en kreeg het een diepgang van 1,3 meter met een bemanning van 6 tot 8 personen.

Karve.
De karve was een klein vracht- of oorlogsschip om vooral langs de kust te varen, hoewel het ook zeewaardig was. De karve was een kleine uitvoering van het langschip met een lengte-breedteverhouding van circa 5:1. Met zijn geringe diepgang kon het overal komen.

Het verblijf op een vikingschip.

Een tentafdak bood de bemanning enige bescherming op langere tochten. Er werd geslapen in leren, waterdichte slaapzakken met een wollen schapenvel erin. Zij hadden bronzen kookpotten bij zich, maar bereidden hun maal, indien mogelijk, aan wal in verband met het brandgevaar aan boord. Tijdens lange zeereizen namen ze als proviand brood, gedroogde of gezouten vis (stokvis) en vlees, water, bier en zure melk mee. De levensmiddelen werden opgeslagen in vaten. Een grote zoetwaterton stond op het voorschip voor het drinkwater. Deze stond vastgebonden aan de voorste T-draagbalk voor de ra. Als het stortregende, zorgde dit voor een welkome aanvulling van de watervoorraad. Ook werd drinkwater mogelijk aan boord in leren zakken bewaard. De roeiriemen en scheepshaken lagen in V-vormige staken aan stuur- en bakboord. Ze lagen altijd direct bij de hand als het schip afgeduwd of geroeid moest worden. Eventueel konden aan de buitenzijden van de boorden wapenschilden worden bevestigd. Een vijand kon zo tellen hoeveel man ongeveer aan boord was. Deze schilden boden hen samen met de boordwand bescherming tegen vijandelijke projectielen. Als het bolle zeil nog eens dwarsgebrast en laag aan de boord stond, was dit ook nog een extra bescherming voor de bemanning.

Het beroemste langhuis.

Het beroemste langhuis Reykjavík 871 ± 2.

Een langhuis is een lange woning en boerderijtype, vaak met een aantal bijgebouwen. Er zijn verschillende typen langhuizen. Het langhuis werd en wordt gebouwd door mensen in verschillende werelddelen. Over het langhuis van de Vikingen is vrij veel bekend omdat er op vele plaatsen resten van gevonden zijn. Op een aantal plaatsen zijn aan de hand hiervan reconstructies gemaakt. Meestal was het tussen 20 en 30 meter lang en 8-9 m breed. Het langste bekende exemplaar was 83 m lang en 9 m breed. Het beroemste restant langhuis is in 2001 in het centrum van Reykjavík in IJsland gevonden bij werkzaamheden. Nader onderzoek toonde aan dat dit uit 871 stamde, met een marge van 2 jaar. Daarmee is dit langhuis het oudste overblijfsel van menselijke bewoning in IJsland. Om het vochtige en vergankelijke turf tegen uitdroging te beschermen en te conserveren, heeft men de muren met 12.000 liter tetra-ethyl-silicaat geïmpregneerd. Over de restanten hebben de IJslanders vervolgens een museum gebouwd, het Reykjavík 871 ± 2.

Commentaar.

Er is 1 aanvulling geweest voor dit artikel.

  1. H.J. van Rooten September 2015

    Wij maken gebruik van bronnen, foto's, video's enz. van het internet, maar ook uit boeken en encyclopedieën. Het kan dat onbedoeld copyright gebruikt wordt, waarschuw ons zodat we dit direkt kunnen aanpassen.

Uw commentaar.

Uw e-mail adres zal niet worden getoond.