Egypte, de eerste farao Menes.

De opkomst van de farao’s houdt nauw verband met de vereniging van Neder- en Opper-Egypte, een proces dat volgens de traditie zou zijn afgerond onder de eerste farao, Menes.

Over het oude Egypte is veel bekend. We weten dat het rijk van de farao’s omstreeks 3100 voot Christus is ontstaan. Omstreeks 3100 v. Chr. werd het land onder één koning verenigd. Toen begon ook de geschiedenis van de dertig faraonische dynastieën. Een dynastie bestaat uit opeenvolgende koningen van een familie. Soms wisselen families binnen een dynastie elkaar af. Soms zijn er verschillende dynastieën tegelijk. In dat geval is het rijk verdeeld en wordt er gesproken van tussenperiodes.
Menes was een farao van de eerste dynastie van het oude Egypte. Hij leefde ca. 3100-3000 v. Chr. Hij bracht Opper-Egypte en Neder-Egypte samen tot een keizerrijk. Hij droeg de Pschent of dubbele kroon: de witte kroon van Opper-Egypte en de rode kroon van Neder-Egypte. Hij bouwde de stad Memphis en maakte er de hoofdstad van.

Er bestaat twijfel over de naam. Een aantal egyptologen denken dat Menes en Narmer een en de zelfde farao is.

De baan van de maan Deimos om mars.
Kaart van Egypte met belangrijke nederzettingen.

Vereniging Opper- en Neder-Egypte.

Uit de verschillende nederzettingen waren uiteindelijk rond 3100 voor Christus twee koningrijken onstaan Opper-Egypte in het zuiden en Neder-Egypte in het noorden. Over koningen uit deze twee rijken is weinig bekend. Het meest bekend is de Abydos Tafel, dit is een lijst van de namen van zesenzeventig koningen van het oude Egypte, gevonden op een muur van de Tempel van Seti I in Abydos. De lijst begint met Meni, waarschijnlijk koning Narmer of Menes.

De baan van de maan Deimos om mars.
Een originele siltsteenpalet uit de 31e eeuw voor Christus.

De naam.

De veelgebruikte naam Menes is afgeleid van Manetho, een Egyptische historicus en priester die leefde tijdens de pre-Koptische periode van het Ptolemeïsche koninkrijk. Manetho noteerde de naam in het Grieks als Μήνης (getranslitereerd: Mênês.) De Egyptische vorm, mnj, is ontleend aan de koningslijsten van Turijn en Abydos. De naam mnj betekent "Hij die volhardt", wat, I.E.S. Edwards Iorwerth Eiddon Stephen Edwards, CBE, FBA (21 juli 1909 - 24 september 1996) - bekend als I.E.S. Edwards - was een Engelse Egyptoloog en curator, beschouwd als een vooraanstaand expert op het gebied van de piramides.I.E.S. Edwards (1971) suggereert, kan zijn bedacht als "een louter beschrijvend epitheton dat een semi-legendarische held aanduidt wiens naam verloren was gegaan". In plaats van een bepaalde persoon kan de naam gezamenlijk de heersers van Naqada III verbergen: Ka, Scorpion II en Narmer.

De baan van de maan Deimos om mars.
Afbeelding uit de lijst van koningen in de dodentempel van Seti I in Abydos.

Wie was Menes?

Menes groef volgens Herodotus ook een meer buiten Memphis naar het noorden en westen verder uit, dat in verbinding stond met de Nijl en bouwde binnen de stad de grote tempel van Hephaistos (Ptah). De grote tempel van Ptah heette in het Egyptisch Hut-ka-Ptah (omheining van de ka (ziel) van Ptah). Hiervan werd het Griekse Ai-gy-ptos afgeleid en vandaar de moderne naam 'Egypte'. Uit archeologisch onderzoek blijkt echter dat er reeds voor de periode 3100-3000 voor Christus een nederzetting bestond en dat Menes dus noch de eer toekomt voor het omleiden van de rivier, noch voor het stichten van de stad.
Wie Menes was en of hij werkelijk bestaan heeft zijn vragen die (vooralsnog) onbeantwoord moeten blijven. Op een ostrakon na, zijn uit zijn tijd geen archeologische of geschreven bronnen bekend waarin hij of de aan hem toegeschreven daden worden genoemd. De eerste vermelding is pas te vinden op de steen van Palermo, een koningslijst die rond of na de vijfde dynastie is opgemaakt. Deze lijst maakt echter melding van koningen die al voor hem over een verenigd Egypte heersten (de zogenaamde Dynastie 0). Ten tijde van de Turijnse Koningslijst uit de negentiende dynastie wordt Menes gezien als opvolger van een reeks mythische koningen, en daarmee als de eerste menselijke heerser van een verenigd Egypte.Op basis van de beschikbare bronnen menen sommige Egyptologen dat Menes en Narmer dezelfde persoon zijn, andere Egyptologen stellen voor dat Menes identiek is met Hor-Aha. Volgens Tyldeslay was hij bovendien de zoon van koningin Neith-hotep van Beneden-Egypte en Narmer van Boven-Egypte, en was hij geroepen om aan de zijde van Berenib over het verenigd Egypte te heersen. Het lijkt er sowieso op dat de eenwording niet het werk was van één koning. Het is mogelijk dat het proces in gang is gezet door Narmer en/of Schorpioen, en dat tijdens de regering van Menes/Hor-Aha het proces tot voltooiing kwam.

Digitaal bewerkte afbeelding
Nu digitaal ingekleurde het zelfde Egyptisch siltsteenpalet uit de 31e eeuw voor Christus.

Het Menes-Narmer-vraagstuk.

De bijna volledige afwezigheid van enige vermelding van Menes in het archeologische archief en de relatieve rijkdom aan bewijs van Narmer, een protodynastische figuur die door het nageslacht en in het archeologische archief wordt gecrediteerd met een stevige claim op de eenwording van Boven en Onder Egypte, heeft geleid tot een theorie die Menes en Narmer een en dezelfde persoon zijn. De belangrijkste archeologische verwijzing naar Menes is een ivoren etiket uit Naqada dat de koninklijke Horus-naam Aha (de farao Hor-Aha) toont naast een gebouw, waarbinnen de koninklijke nebty-naam mn, algemeen wordt aangenomen als Menes. Hieruit verschillende theorieën over de aard van het gebouw (een grafhokje of een schrijn), de betekenis van het woord mn (een naam of het werkwoord) en de relatie tussen Hor-Aha en Menes (als één persoon of als opeenvolgende farao's) zijn opgestaan. Dus een verzamelnaam voor de heersers van Naqada III: Ka, Scorpion II en Narmer.
De koningslijsten van Turijn en Abydos, waarvan algemeen wordt aangenomen dat ze correct zijn, vermelden de nesu-bit-namen van de farao's, niet hun Horus-namen, en zijn van vitaal belang voor de mogelijke overeenkomsten van de verschillende records: de nesu -bit-namen van de koningslijsten, de Horus-namen van het archeologische record en het aantal farao's in Dynasty I volgens Manetho en andere historische bronnen.

De baan van de maan Deimos om mars.
Koning Menes of Namer.

Flinders Petrie probeerde eerst deze taak, associeerde Iti met Djer als de derde farao van Dynasty I, Teti (Turijn) (of een andere Iti (Abydos)) met Hor-Aha als tweede farao, en Menes (een nebty-naam) met Narmer (een Horus-naam) als eerste farao van Dynasty I. [Lloyd (1994) vindt deze opeenvolging "uiterst waarschijnlijk", en Cervelló-Autuori (2003) stelt categorisch dat "Menes Narmer is en de Eerste Dynastie met hem begint". Seidlmayer (2004) stelt echter dat het "een redelijk veilige conclusie" is dat Menes Hor-Aha was. Er zijn twee documenten naar voren gebracht als bewijs dat Narmer Menes was of dat Hor-Aha Menes was. De eerste is het "Naqada-label" gevonden op de plaats van Naqada, in het graf van koningin Neithhotep, waarvan vaak wordt aangenomen dat het de moeder van Horus Aha was.[15] Het etiket toont een serekh van Hor-Aha naast een omheining waarbinnen symbolen zijn die door sommige geleerden zijn geïnterpreteerd als de naam "Menes". De tweede is de zegelafdruk van Abydos die afwisselt tussen een serekh van Narmer en het schaakbordsymbool, "mn", dat wordt geïnterpreteerd als een afkorting van Menes. Er zijn met betrekking tot elk van deze documenten argumenten aangevoerd ten gunste van het feit dat Narmer of Hor-Aha Menes is, maar in geen van beide gevallen is het argument overtuigend.
Het tweede document, de zegelafdruk van Abydos, toont de serekh van Narmer afgewisseld met het bordteken (mn), samen met zijn fonetische aanvulling, het n-teken, dat altijd wordt getoond wanneer de volledige naam van Menes wordt geschreven, opnieuw de naam "Menes". Op het eerste gezicht lijkt dit een sterk bewijs dat Narmer Menes was. Echter, op basis van een analyse van andere vroege zegelafdrukken van de Eerste Dynastie, die de naam van een of meer prinsen bevatten, is de zegelafdruk door andere geleerden geïnterpreteerd als de naam van een prins van Narmer genaamd Menes, vandaar dat Menes de opvolger van Narmer was. Hor-Aha, en dus was Hor-Aha Menes. Dit werd weerlegd door Cervelló-Autuori 2005, maar de meningen lopen nog steeds uiteen, en de indruk van het zegel kan niet worden gezegd dat deze beide theorieën definitief ondersteunt

Menes.