Het Maya-rijk

Mayacultuur kenden hun hoogtepunt tijdens de klassieke periode van 250 tot 900 na Christus.

De Mayacultuur ontstond aanvankelijk in de formatieve periode (circa 2000 voor Christus tot 250 na Christus.), maar veel Mayasteden kenden hun hoogtepunt tijdens de klassieke periode (250 tot 900 na Christus). Daarna bleef de beschaving nog bestaan tot de komst van de Spaanse ontdekkingsreizigers. De maya cultuur heeft dus ca 3600 jaar bestaan met hun gouden eeuw in de 9e eeuw na Christus. De stad steden hadden hun bloei periode in de 15e eeuw vlak voor de aankomst van de Sanjaarden. De Mayacultuur vertoont veel overeenkomsten met andere Meso-Amerikaanse beschavingen. Invloeden van de Mayacultuur zijn nog terug te vinden tot in Honduras, Belize, Guatemala, het noorden van El Salvador en Mexico. De Maya's bestaan nog altijd, ondanks dat hun klassieke cultuur reeds verdwenen is. Veel Mayatalen worden vandaag de dag nog altijd gesproken.

Maya tempel.

Geografie.

De Mayacultuur strekte zich uit tot in de Zuid-Mexicaanse staten Chiapas, Tabasco en het schiereiland Yucatan. Ook in het noorden van Centraal-Amerika waren sporen van de Mayabeschaving te vinden. Het totale leefgebied van de Maya’s wordt traditioneel onderverdeeld in drie kleinere gebieden: de zuidelijke hooglanden, de centrale laaglanden, en de noordelijke laaglanden.

Het ontstaan.

Reeds in tussen 2000 en 1500 voor Christus hadden de Maya's zich in dorpen gevestigd en een landbouw ontwikkeld die gebaseerd was op de teelt van maïs (maïs), bonen en pompoen; tegen het jaar 600 na Christus werd ook cassave (maniok) verbouwd. Ze begonnen ceremoniële centra te bouwen, en tegen het jaar 200 na Christus hadden deze zich ontwikkeld tot steden met tempels, piramides, paleizen, speelvelden en pleinen. De oude Maya's ontgonnen enorme hoeveelheden bouwsteen (meestal kalksteen), die ze met hardere stenen zoals vuursteen hakten. Ze beoefenden voornamelijk Slash-and-burn-landbouw Hakken en branden (slash-and-burn) of brandlandbouw is een methode in de zwerflandbouw om een stuk woeste grond te ontginnen. Aangezien dood hout beter brandt dan levend hout, worden bomen gedood door er diepe inkepingen in te hakken, vaak aan het begin van het droge seizoen. Enige maanden later worden deze bomen afgebrand, waarna het land, de swidden, enkele jaren gebruikt kan worden voor landbouw tot het door onkruid overwoekerd raakt en men overgaat naar een ander stuk land. Dit is een vroege methode in de landbouw die aansloot bij de al lang gebruikelijke landbewerking door gebieden in brand te steken om de jacht mogelijk te maken en beter in staat te zijn om zaden en planten te vinden. Door het afbranden van grote delen bos maakte het ook de weg vrij voor permanente landbouw waarbij de grond bewerkt werd met een ploeg. slash-and-burn-landbouw , maar ze gebruikten ook geavanceerde technieken van irrigatie en terrassen. Ze ontwikkelden ook een systeem van hiëroglifisch schrift en zeer geavanceerde kalendrische en astronomische systemen. De Maya's maakten papier van de binnenste schors van wilde vijgenbomen en schreven hun hiërogliefen op boeken die van dit papier waren gemaakt; overgebleven boeken worden codices genoemd. Ze ontwikkelden ook een uitgebreide en mooie traditie van beeldhouwkunst en reliëfsnijwerk. Architectonische werken en stenen inscripties en reliëfs zijn de belangrijkste bronnen van kennis over de Maya's. De vroege Maya-cultuur toonde de invloed van de eerdere Olmeken-beschaving.

Maya-ruines van Caracol.

Ondergang.

De oude Maya’s hadden de macht, kennis en kunde om hun beschaving onsterfelijk te maken. Maar het schijnbaar onmogelijke gebeurde in de achtste en negende eeuw. Delen van de beschaving stortten in, Maya’s verlieten hun steden halsoverkop en de cultuur wankelde. Het is één van de grootste mysterieus uit de archeologie. Zo omstreeks de achtste en negende eeuw verlieten de Maya’s hun steden in het zuidelijke laagland van hun rijk. Enkele boeren bleven achter, maar de cultuur die gedragen werd door priesters, de elite en kunstenaars verdween. Dat gebeurde niet van de één op de andere dag. De steden waren al langer in verval, zo concluderen archeologen. In die tijd werden minder monumenten opgericht en ook de bouw van gigantische architectonische pareltjes kwam stil te liggen.

Uit onderzoek blijkt dat het noodlot stad voor stad toesloeg. De data op monumenten houden in de stad Bonampak omstreeks 792 abrupt op. In Piedras Negras stopt de telling in 795. En Palenque werd vier jaar later verlaten. Yaxchilán bleef na 808 stil. Eén van de laatste steden die nog bewoond werd was Tikal. En deze viel in 889. Tegelijkertijd deed het noorden van het rijk het prima. Sterker nog: de steden leefden hier op. Slechts een deel van het rijk raakte uit balans.

De theorie van de droogte geeft meerdere antwoorden. Een stad of een beschaving valt niet door één oorzaak. Door de droogte zouden het politieke en geloofs systeem in verval zijn geraakt. Met als gevolg Onrust Dat verklaart ook waarom de Maya’s eigenlijk nooit meer van deze klap herstelden. Vele Maya’s ontvluchtten het zuiden en probeerden het in andere delen van het rijk opnieuw. Maar ze evenaarden de pracht en glorie nooit meer. onrust (intern en extern), ziekte en zelfs oorlogen. Er was teveel onrust, die nog eens vergroot werd door een invasie van de Tolteken. Die onrust hield bovendien eeuwen lang aan. En dat vergemakkelijkte de veldtocht van de Spanjaarden veel later aanzienlijk. Zij stuitten tijdens hun ontdekkingstocht door Latijns-Amerika in de zestiende eeuw op de Maya’s. Dat gaf de neerwaartse spiraal die al in de negende eeuw was ingezet een boost. De Maya’s waren niet bestand tegen de ziekten van de Spanjaarden en werden gedwongen hun cultuur en religie af te staan. De kolonisten dwongen het trotse volk op de knieën. De geschriften waarin duizenden jaren aan kennis en kunde was vastgelegd, werden verbrand.

Het centrale plein in Edzná (een ruïnestad van Maya's)

Eén van de theorieën die door de jaren heen het best overeind is gebleven is die van de droogte. Omstreeks de negende eeuw bevonden de Maya’s zich op hun piek. Op elke vierkante kilometer woonden meer dan 775 mensen. Zelfs het platteland was drukbevolkt. En dat kan een beschaving, hoe sterk en slim ook, opbreken. Men denkt dat ze het zichzelf aan deden. De Maya’s worden vaak gezien als mensen die in harmonie met hun omgeving leefden. Maar net als vele andere culturen voor en na hen, probeerden ze in de moeilijke tijden te overleven door hun omgeving te verwoesten. Niet alleen nam akkerland en bebouwing veel land in beslag, bomen waren ook hard nodig als bouwmateriaal. Ze moesten twintig bomen verbranden om genoeg kalksteen te verwarmen om één vierkante meter van hun gigantische tempels, fonteinen en monumenten te bepleisteren.

De beroemde deksteen op de sarcofaag van Pakal (605 - 683.

De onderzoekers berekenen de scenario’s door. Als de Maya’s alle bomen zouden kappen, betekende dat een temperatuurstijging van zo’n drie tot vijf graden Celsius en twintig tot dertig procent minder regen. Die hitte en droogte zou met name in de steden keihard zijn aangekomen. De steden probeerden genoeg water voor zo’n achttien maanden in hun reservoirs te houden. Zonder voldoende regen komen de reservoirs droog te staan. En dat resulteert in een ontevreden volk. En dat leidt tot onrust, ontwrichting van het leiderschap en uiteindelijk wellicht zelfs de ondergang. Het was een neerwaartse spiraal waar de Maya’s in het zuiden niet aan konden ontsnappen.

Wat hebben de Maya's uitgevonden.

De beste kalenders - zowel de Maya’s als de Azteken hadden een geavanceerde kalender, die beter was dan de Europese.

Gezamenlijk rechtsstelsel – de Maya’s hadden een juridisch systeem met rechters, die de nadruk legden op rechtvaardigheid.

Getal 0 – onderzoekers denken dat de Maya’s in berekeningen het getal 0 gebruikten. Ze deden deze vondst onafhankelijk van de Indiërs, aan wie de ontdekking gewoonlijk wordt toegeschreven.

Gevulkaniseerd rubber – honderden jaren voordat Charles Good­year het huidige gevulkaniseerde rubber uitvond, gebruikten de Maya’s een vergelijkbare technologie.

De maya's waren de enige indianencultuur die over een volledig ontwikkeld schrift beschikte.

Hoe werden kinderen opgevoed?

De Maya’s hadden geen scholen, maar kinderen van de adel werden door priesters onderwezen. Gewone Mayakinderen kregen les van hun ouders, en de verwachting was dat meisjes huisvrouw werden en jongens in hun vaders voetsporen traden. Wie de zoon was van een pottenbakker, hoefde dus niet te hopen op een carrière als timmerman.

Hoe zagen ze eruit?

De Maya’s waren heel ijdel en gingen drastisch te werk om zichzelf te verfraaien. Zo was het mode om de tanden bij te vijlen en in te leggen met edelstenen. De Maya’s wisten daarbij het gevoelige binnenste van de tand (pulpa) te vermijden. Het zachte hoofdje van baby’s werd in een pers van houten platen gezet voor een platter voorhoofd. Iets loensende ogen waren ook populair. Ouders lieten daarom kettinkjes voor het gezicht van hun baby bungelen om ze scheel te maken. Edelen wilden graag een kromme neus. Zij probeerden de vorm van de neus van hun kinderen met klei te veranderen.

De Maya’s hadden een bijzonder beeld van de wereld. De aarde was in hun beleving plat en vierkant. Boven hun hoofden bevond zich het hemelrijk en onder hen het dodenrijk

De temel Chichén Itzá.

Chichén Itzá.

Deze goed bewaard gebleven stad was een van de grootste steden van de Maya’s, waar ook reizigers en handelaren uit andere rijken hun stempel op hebben gedrukt. Midden in Chichén Itzá stond de grote tempelpiramide die was gewijd aan de god Kukulkán. De piramide werd rond 800 n.Chr. gebouwd. Om de tempel heen lag een gebied van circa 5 vierkante kilometer met openbare gebouwen, tempels sportvelden enzovoort. Daar weer omheen stonden woonhuizen en kleinere gebouwen. In totaal zijn er 13 speelvelden ontdekt in de stad. Het grootste meet wel 96,5 x 30 meter.

Commentaar.

Er is 1 aanvulling geweest voor dit artikel.

  1. H.J. van Rooten September 2015

    Wij maken gebruik van bronnen, foto's, video's enz. van het internet, maar ook uit boeken en encyclopedieën. Het kan dat onbedoeld copyright gebruikt wordt, waarschuw ons zodat we dit direkt kunnen aanpassen.

Uw commentaar.

Uw e-mail adres zal niet worden getoond.