Het Azteken-rijk

De Azteken of Mexica waren de dragers van een militaristische Meso-Amerikaanse beschaving die bestond tussen circa 1300 en 1521 in het huidige Mexico.

Volgens de Azteken woonden hun voorouders in Aztlan, een eiland in een meer ergens in het noorden. Hun god Huitzilopochtli vertelde dat ze (samen met een paar andere stammen) naar een nieuw land moesten gaan. Uiteindelijk bleven alleen de Azteken over (omdat de andere stammen allemaal al een plaats gevonden hadden om zich te vestigen). De Azteken moesten zich van hun god vestigen op de plek waar een adelaar op een cactus zat en een slang verslond. Uiteindelijk zagen de Azteken dit teken op een eilandje in het Texcocomeer. De Azteken bouwden hun stad Tenochtitlan op die plek, en maakten een groot kunstmatig eiland, wat heden ten dage in het centrum van Mexico-Stad ligt. Deze "legende" staat ook afgebeeld op het wapen van Mexico dat op de vlag van Mexico wordt afgebeeld.

Azteken godin Mayahue.

Geografie.

De Mayacultuur strekte zich uit tot in de Zuid-Mexicaanse staten Chiapas, Tabasco en het schiereiland Yucatan. Ook in het noorden van Centraal-Amerika waren sporen van de Mayabeschaving te vinden. Het totale leefgebied van de Maya’s wordt traditioneel onderverdeeld in drie kleinere gebieden: de zuidelijke hooglanden, de centrale laaglanden, en de noordelijke laaglanden.

Het ontstaan.

In het begin dienden de Azteken als huursoldaten voor de stadstaten die waren ontstaan na de val van het Tolteekse Rijk. Ze deden dit niet onverdienstelijk, en Azteekse leiders wisten met een aantal Tolteekse vorsten te trouwen. Van 1372-1427 waren de Azteken vazallen van de Tepaneekse koning Tezozomoc. Na de dood van Tezozomoc werd hij opgevolgd door Maxtla, een wreed leider. Kort hierna overleed de Azteekse leider Chimalpopoca, waarschijnlijk gedood door zijn opvolger en oom Itzcoatl. De nieuwe leider van de Azteken sloot een verbond met Nezahualcóyotl van Texcoco. Ze belegerden de Tepaneekse hoofdstad Azcapotzalco. Na honderd dagen belegering gaven de Tepaneken zich over. Maxtla werd gevangengenomen en geofferd.

Hoofdtooi Azteken.

Hierna voegde Tlacopan zich bij Tenochtitlan en Texcoco en samen vormden de steden de Azteekse Triple Alliantie, oftewel het Azteekse Rijk. Itzcoatls neef en opvolger Montezuma I (reg. 1440-1469) breidde het rijk uit tot de kusten van de Grote Oceaan en de Golf van Mexico; Axayacatl (1469-1481) veroverde Tenochtitlans zusterstad Tlatelolco en onderwierp de Huaxteken. Hij probeerde ook de Tarasken onder zijn bewind te brengen, maar dat mislukte. Onder Ahuitzotl (1486-1502) verdubbelde het rijk in omvang. Hij onderwierp de Mixteken van Oaxaca en veroverde Soconusco, waardoor het rijk zich uitstrekte tot Guatemala.

Wierookvat in de vorm van de water- en vruchtbaarheidsgodin Chalchiuhtlicue.

Ondergang.

Volgens een Azteekse legende zou in het jaar ce-acatl (I-riet, 1519) de god Quetzalcoatl uit het oosten komen om zijn rijk op te eisen. Daarbij kwam dat er nog meer voortekenen werden gezien, zoals een komeet en een brand in de tempel van Huitzilopochtli. Ook werd er een vis gevangen met een spiegel in zijn kop, waarin Motecuhzoma II, de Azteekse hueyi tlahtoani, marcherende soldaten zag. De Azteken gingen daarom extra veel mensen offeren. Veel steden die eerst bondgenoten waren, gingen zich nu verzetten.

Toen de Spanjaarden onder leiding van Hernán Cortés in Mexico aankwamen, dachten de Azteken dat Cortés misschien wel Quetzalcoatl kon zijn. Quetzalcoatl had namelijk een blank gezicht en een gele baard, net als Cortés. Ook waren de Azteken onder de indruk van de schepen, de geweren en de kanonnen van de Spanjaarden, en ook de paarden en windhonden vonden ze bijzonder. Montezuma twijfelde. Was Cortes Quetzalcoatl, of was hij gewoon een vreemdeling die enkel op winst uit was? Montezuma besloot Cortés geschenken te geven en hij zei hem dat het beter was niet naar Tenochtitlan te komen. Maar de op goud beluste Spanjaarden wilden meer hebben. Ze besloten toch naar Tenochtitlan te gaan, vergezeld van de vijanden van de Azteken, zoals de Tlaxcalteken die veel belangrijke militaire informatie gaven.

Maskers en Azteken kalender.

De Spanjaarden keken hun ogen uit in Tenochtitlan. Na zes dagen vonden ze achter een dichtgemetselde muur kamers vol goud en juwelen. Kort na de vondst doodden de Azteken twee Spaanse boodschappers. Cortes besloot Montezuma te gijzelen. De Spanjaarden sloegen de beelden van de goden stuk en verboden de mensenoffers. Toen Cortes niet meer in Tenochtitlan was (er was een Spaanse expeditie aangekomen om hem te arresteren) brak er chaos uit toen de achtergebleven soldaten een Azteekse ceremonie wilden verhinderen. In deze chaos kwam Montezuma om het leven. Cortes was ondertussen weer teruggekomen en probeerde 's nachts met zijn soldaten te vluchten. Hierbij verloor hij veel soldaten. Later kwam hij terug met een leger dat hij verzameld had van 1000 Spanjaarden en 150.000 Mexicaanse bondgenoten. Het werd een enorme veldslag: duizenden Azteken lagen dood op straat en iedere gevangengenomen Spaanse soldaat werd meteen geofferd. Na een aantal maanden belegering gaf de laatste Azteekse hueyi tlahtoani Cuauhtemoc zich over. Het Azteekse rijk werd als Nieuw-Spanje een Spaanse kolonie.

Wat was de ziekte die de Azteken de das omdeed?

Al eeuwenlang maken historici ruzie over de vraag waardoor het Azteekse rijk in de 16e eeuw instortte. In een onderzoek is voor het eerst DNA-bewijs gevonden van een epidemie die 80 procent van de bevolking fataal werd.

Toen de Spanjaarde in 1519 in Mexico aankwamen, telde het Aztekenrijk zo’n 25 miljoen inwoners. Nog geen 100 jaar later waren er nog maar 1 miljoen Azteken en was het machtige rijk verdwenen. Het grotendeels uitsterven van een hele cultuur was met name te wijten aan de uitheemse ziekten die de Spanjaarden meebrachten en waar de Azteken geen afweer tegen hadden.

Maar welke ziekten de Azteken de das omdeden, was tot nu toe de vraag voor historici. Mazelen, pokken en tyfus zijn de revue gepasseerd, maar er zijn nooit DNA-bewijzen van gevonden. Nu zijn door wetenschappers van het Duitse Max Planck Institute for the Science of Human History als eerste sporen van de bacterie die de Azteken op de knieën kreeg gevonden: Salmonella Salmonella is een geslacht van gram-negatieve staafvormige bacteriën die onderdeel zijn van de natuurlijke darmflora van pluimvee, varkens, runderen, reptielen en huisdieren. Salmonellasoorten worden dus zowel in koud- als warmbloedige dieren teruggevonden, maar evenwel in de omgeving. De bacterie is vernoemd naar de Amerikaanse diergeneeskundige Daniel Elmer Salmon (1850-1914).

Salmonella kan bij de mens via de orale route (besmet voedsel, zoals onvoldoende verhitte eieren, kip of vlees en rauwe groenten en fruit) ziekte induceren zoals gastro-enteritis (maagdarmpathologie), systeemziekten van organen (beenmerg) en buiktyfus en paratyfus. Ongeveer 85% van de besmettingen vindt op deze wijze plaats en 5 tot 10% door direct contact met dieren. In ernstige gevallen kan longontsteking, gewrichtsontsteking, nierfalen, bloedvergiftiging en shock optreden. Het grootste risico lopen jonge kinderen, zwangere vrouwen, oudere mensen en mensen met een lage weerstand. Een (voedsel)infectie veroorzaakt door Salmonella wordt salmonellose genoemd. De incubatieperiode is 12-24 uur, maar kan oplopen tot 72 uur. Bij de dieren treden vaak geen ziekteverschijnselen op.
salmonella.
De onderzoekers onttrokken DNA aan 29 skeletten van een begraafplaats in het zuiden van Mexico. 24 van de doden zijn in de periode 1545 tot 1550 overleden, toen een zeer dodelijke epidemie zo’n 80 procent van de bevolking noodlottig werd. Vervolgens scheidden de wetenschappers bacterieel DNA van menselijk DNA en vergeleken ze het met dat van 2700 moderne bacteriën. Het zeer precieze werk toonde aan dat een aantal van de doden besmet waren met de buitengewoon dodelijke bacterie Salmonella paratyphi C.

Wat hebben de Maya's uitgevonden.

De beste kalenders - zowel de Azteken als de Maya's hadden een geavanceerde kalender, die beter was dan de Europese.

Warme chocola – de Azteken wonnen cacao uit cacaobonen, die ze vermengd met water gebruikten bij religieuze ceremoniën.

Kauwgom – kauwgom gemaakt van de hars van bepaalde bomen werd gebruikt om de tanden mee schoon te maken.

Popcorn – de Azteken waren dol op popcorn, dat ze boven een open vuur bereidden. De snack werd ook aan de goden geofferd.

Hoe werden kinderen opgevoed?

Azteekse kinderen kregen een strenge opvoeding. Van kleins af aan moesten ze al meehelpen in het huishouden. Ook gingen ze naar school. Het onderwijs was gratis en stond open voor jongens en meisjes.

Zonen van eenvoudige mensen werden opgeleid tot krijgers of boeren en leerden een ambacht naar keuze. Jongens van de elite werden priester of kregen een functie als ambtenaar in het grote rijk.

Meisjes leerden eten koken, weven en zingen om een goede echtgenote te kunnen worden.

Vanaf hun 11e moesten ongehoorzame kinderen als straf onder andere vastgebonden op de koude grond slapen of de rook inademen van hete chili, of ze werden met doorns geprikt.

Hoe zat de samenleving in elkaar?

De Azteken hadden een koning, maar stonden niet onder één regering.

Het rijk was in korte tijd enorm gegroeid, en de makkelijkste manier om het te organiseren was de veroverde staten zichzelf te laten besturen als vazalstaten. Ze moesten wel belasting betalen en in tijden van oorlog soldaten leveren.

Het systeem functioneerde zolang de vazalstaten geen allianties met elkaar sloten. De belasting werd betaald in o.a. cacaobonen en zeldzame veren. Vele van de vazalstaten sloten zich aan tegen de Azteken waardoor de Spanjaarden met 1000 man maar ook met 100.000 bondgenoten de strijd wonnen.

Vandaag de dag In 2021 spreken meer dan een miljoen Mexicanen nog steeds Nahuatl: de taal van de Azteken.

Commentaar.

Er is 1 aanvulling geweest voor dit artikel.

  1. H.J. van Rooten September 2015

    Wij maken gebruik van bronnen, foto's, video's enz. van het internet, maar ook uit boeken en encyclopedieën. Het kan dat onbedoeld copyright gebruikt wordt, waarschuw ons zodat we dit direkt kunnen aanpassen.

Uw commentaar.

Uw e-mail adres zal niet worden getoond.