Groot-Zimbabwe

Groot-Zimbabwe, getuige van een lange Afrikaanse geschiedenis.

Bij Afrika beneden de Sahara denk je niet snel aan culturen die in de oudheid grote bouwwerken hebben neergezet die nu nog altijd zichtbaar in het landschap staan. Zimbabwe is een uitzondering. Hier ligt de oude stad Groot-Zimbabwe, getuige van een lange Afrikaanse geschiedenis. Op de plek waar deze oude stad staat is al sinds de 4e eeuw bewoning. Eerst door de Gokomere cultuur en later de Shona cultuur. Het Shona volk heeft er een grootse stad van gemaakt ommuurd met grote muren. De stad is verdwenen maar nog altijd staan de muren overeind, deels gerestaureerd. Het Shona rijk, dat zich uitstrekte tot in Zuid Afrika en Botswana heeft 200 jaar bestaan. De stad was de hoofdstad van het Koninkrijk Zimbabwe. De stad heet van oudsher Groot Zimbabwe. Het huidige land Zimbabwe heeft zijn naam ontleend aan de naam van de oude stad.

De overblijfselen van de stad zijn nu één van de oudste en grootste historische ruïnes van zuidelijk Afrika.

Binnenkant van de ruïnes.

Geschiedenis.

De stad dateert van de periode tussen de 4e eeuw en ca. 1400 en 1450 na Christus, In zijn glorietijd bood de stad misschien wel plaats aan ongeveer 18.000 inwoners, andere bronnen schatten 10.000. De ruïnes liggen verspreid over een groot gebied en zijn vooral geconcentreerd in drie centra, het heuvelcomplex, het valleicomplex en de beroemde grote omheining (Great Enclosure). Deze laatste is ca. 0,4 hectare groot en bevat meer dan 300 structuren. De weinige aanwijzingen die zijn gevonden wijzen in de richting van een groot handelscentrum. In de bouwstijl zijn geen invloeden terug te vinden van andere culturen. Wel zijn er voorwerpen opgegraven die waarschijnlijk door handel met andere volkeren hier terecht zijn gekomen. Zo zijn Chinees porselein, aardewerk uit Perzië en kralen uit India gevonden. Door goudhandel met de Swahili zou de stad zijn uitgegroeid tot een religieus en politiek centrum. Onduidelijk is waarom de stad is opgehouden te bestaan. Aangenomen wordt dat door de groeiende bevolking en aanhoudende droogte de mensen op zoek moesten gaan naar groenere gebieden.

De bouw van Great Zimbabwe, een kunstenaarstekening.

Het verval.

Groot-Zimbabwe werd grotendeels verlaten in de 15e eeuw. Met het verval van de stad lijken de steenbewerking en aardewerktechnieken zuidwaarts te zijn overgegaan naar Khami (nu ook in puin). Portugese ontdekkingsreizigers zijn de ruïnes waarschijnlijk in de 16e eeuw tegengekomen, maar pas in de late 19e eeuw werd het bestaan van de ruïnes bevestigd, wat veel archeologisch onderzoek genereerde. Europese ontdekkingsreizigers die de site eind 1800 bezochten, geloofden dat het de legendarische stad Ophir was, de locatie van de mijnen van koning Salomo. Vanwege de bouwwijze en verder bewijs van een geavanceerde cultuur, werd de site op verschillende, en ten onrechte, toegeschreven aan oude beschavingen zoals de Fenicische, Griekse of Egyptische. In 1905 concludeerde de Engelse archeoloog David Randall-MacIver dat de ruïnes middeleeuws waren en uitsluitend van Afrikaanse oorsprong; zijn bevindingen werden in 1929 bevestigd door de Engelse archeoloog Gertrude Caton-Thompson.

Gestolen en terug gegeven beeld uit Groot-Zimbabwe.

Eind 19e eeuw werden in de ruïnes talloze spekstenen beeldjes in de vorm van een vogel gevonden; deze Zimbabwaanse vogel werd later een nationaal symbool, opgenomen in de vlag van Zimbabwe en getoond op andere plaatsen van hoge eer. Groot-Zimbabwe werd een nationaal monument en werd in 1986 aangewezen als werelderfgoed. Ondanks het historische belang en de nationalistische rol heeft de site echter onvoldoende overheidsfinanciering ontvangen voor het behoud en de wetenschappelijke studie ervan.

De gebouwen.

De ruïnes kunnen worden onderverdeeld in drie sectoren: het heuvelcomplex, het valleicomplex en de The Great Enclosure (Grote Insluiting). Het heuvelcomplex is waarschijnlijk niet gebouwd als vesting, maar als koninklijke en religieuze gebouwen. Vermoedelijk waren er geen vastomlijnde plannen hoe de gebouwen er uit moesten zien. De bouwstijl is te omschrijven als organisch en in het terrein liggende rotsblokken zijn opgenomen in de gebouwen. The Great Enclosure is een in ovale vorm gebouwde muur, ongeveer 225 meter in omtrek en 11 meter hoog. Op sommige plaatsen is de muur 5 meter dik. De muur is tegen de klok in gebouwd. Het begin van de muur is rommelig in elkaar gezet, maar naarmate de bouwers vorderden werd hun techniek beter en is de muur mooier afgewerkt. Net als bij het heuvelcomplex wordt aangenomen dat er niet echt een bouwplan was. De muur wordt op het eind steeds dikker en hoger. Er wordt van uitgegaan dat de Great Enclosure bedoeld was als woningcomplex voor de koning, zijn vrouw en de oudste vrouwen van de stam. In de stad zijn een aantal stenen huizen te vinden. In het Shona Shona (of ChiShona) is een groep van talen die wordt gesproken in Zuidelijk Afrika, met name Zimbabwe. De term wordt gebruikt om de taal aan te duiden die Bantoe-stammen (onder andere de Shona) in Zuidelijk Afrika spreken. Het totale aantal sprekers van Shona is ten minste 7.000.000 (UBS, 1990). Shona als zodanig is een officiële taal van Zimbabwe, samen met Ndebele en Engels. Andere talen die in Zimbabwe worden gesproken zijn Venda, Nambya, Shangaan, Kalanga, Suthu en Tsonga. In Zimbabwe zijn er zo'n 6.225.000 Shonasprekers, meer dan 80% van de bevolking.
Shona wordt ook gesproken door een substantieel aantal inwoners van Mozambique. Andere landen waar relatief veel Shonasprekers wonen zijn Zambia met ongeveer 30.222, en Botswana met 11.000.
Shona kent een geschreven standaard met een gecodificeerde orthografie en grammatica. Het wordt onderwezen op school, maar is niet het algemene medium voor onderwijs in andere vakken. Het wordt ook gebruikt in literatuur, de media en wordt beschreven in een- en tweetalige woordenboeken (voornamelijk Shona - Engels). Shona is lid van een grotere familie van Bantoetalen. Shonasprekers zijn waarschijnlijk in het huidige Zimbabwe gekomen tijdens de grote Bantoe-expansie.
Shona
wordt grote stenen huizen vertaald met dzimba dza mabwe, wat vermoedelijk de oorsprong is van de naam Zimbabwe.

De muren zijn op verschillende plekken soms wel vijf meter dik en zijn opgebouwd zonder het gebruik van cement.

Commentaar.

Er is 1 aanvulling geweest voor dit artikel.

  1. H.J. van Rooten September 2015

    Wij maken gebruik van bronnen, foto's, video's enz. van het internet, maar ook uit boeken en encyclopedieën. Het kan dat onbedoeld copyright gebruikt wordt, waarschuw ons zodat we dit direkt kunnen aanpassen.

Uw commentaar.

Uw e-mail adres zal niet worden getoond.