De maan.

De Maan is de enige natuurlijke satelliet van de Aarde en is een van de vijf grootste manen van het zonnestelsel.

Het helderste en grootste object aan onze nachtelijke hemel, de maan, maakt de aarde tot een leefbaardere planeet mede door het wiebelen van onze thuisplaneet op zijn as te matigen. Dit leidt tot een relatief stabiel klimaat. Het veroorzaakt ook getijden, waardoor een ritme ontstaat dat mensen al duizenden jaren leidt. De maan van de aarde is de vijfde grootste van de meer dan 200 manen die rond planeten in ons zonnestelsel draaien.

De baan van de maan Deimos om mars.
De maan is een sateliet van de aarde.

Het ontstaan.

Er doen diverse theorieën de ronde over de wijze waarop de aarde in het bezit is gekomen van de maan. De zogeheten ‘inslagtheorie’ krijgt momenteel de meeste steun. Onderzoekers gaan ervan uit dat onze planeet ruim 4,6 miljard jaar geleden in botsing kwam met een object van ten minste zesduizend kilometer in doorsnede. Het stof en gruis dat daarbij vrijkwam, zou voor een groot deel in een baan om de aarde zijn gekomen. Samenklonteringen in deze materiegordel zouden uiteindelijk in één compacte satelliet hebben geresulteerd.
Vlak nadat de maan zijn huidige bolvorm had aangenomen, was er nog geenszins sprake van een massief geheel. Onder invloed van endogene radioactieve processen en de exogene getijdenkrachten van de aarde, hield het oppervlak enkele miljoenen jaren een magmatisch karakter. Een stollingsproces, als gevolg van geleidelijke afkoeling, vormde uiteindelijk de huidige maankorst. Tijdens de miljarden jaren die daarop volgden, werd het landschap getekend door tal van geologische processen en externe invloeden.

De baan van de maan Deimos om mars.
Illustratie van de botsing.

De ‘inslag-theorie’ wordt door wetenschappers pas enkele jaren als aannemelijk beschouwd. Een drietal andere hypothesen is daarmee - al dan niet tijdelijk - in de vergetelheid geraakt. Zo werd voor enige tijd gedacht dat de maan tegelijk met de aarde uit de zonnenevel zou zijn ontstaan. Andere standpunten werden ingenomen door onderzoekers die geloofden dat de maan ooit een zelfstandig object was dat pas in een later stadium door de aardse zwaartekracht werd ingevangen; óf door zij die beweerden dat de maan als het ware uit de aarde was ‘getrokken’ of ‘verdreven’ tijdens de protoplanetaire fase.

Inwendige.

Tijdens de ontstaansfase van de maan zonken de zwaarste elementen naar haar diepere inwendige, waar zich een kern vormde van ongeveer 700 kilometer in doorsnede. De materie die zich daar verzamelde, omvat echter niet meer dan 2 procent van de totale maanmassa. De scheiding tussen de kern en de maankorst wordt gevormd door een omvangrijke mantel waarin steenachtige elementen voorkomen.

De baan van de maan Deimos om mars.
De maan krater Kepler.

Landschappen.

Op de maan zijn ruwweg twee soorten landschappen te onderscheiden. Betrekkelijk donkere mares bestrijken ongeveer 16 procent van het oppervlak. De over het algemeen lichtere en hoger gelegen kraterrijke hooglanden, nemen de overige 84 procent voor hun rekening. Vermoedelijk zijn vrijwel alle bekende kraters gevormd tijdens inslagen van stukken ruimtepuin. Tot dusver bestaan er geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van vulkanische structuren.

Deimos
Wat namen.

De maan van de aarde is de enige plaats buiten de aarde waar mensen voet op hebben gezet.

De heldere hooglanden (terrae) op de maan zijn relatief oud en zijn bezaaid met ontelbare kraters die voor het merendeel zijn ontstaan gedurende het ‘oerbombardement’: zo'n 4 tot 4,5 miljard jaar geleden. De leeftijd van de terraevlaktes zelf wordt gemiddeld geschat op 3,9 miljard jaar. Dankzij de uitwerking van de zonnewind op de helderheid van het oppervlaktemateriaal, kunnen wetenschappers de leeftijden van verschillende gebieden redelijk nauwkeurig bepalen. Over het algemeen geldt voor het hoogland ‘hoe ouder hoe donkerder’. De terrae zijn verder rijk aan gekristalliseerde gesteenten, en aan calcium- en aluminiumhoudende mineralen.

Doordat de maan niet in het bezit is van een beschermende atmosfeer, wordt het oppervlak dag in dag uit blootgesteld aan een bombardement van miljarden micrometeorieten. Deze deeltjes hebben het oppervlak van onze begeleider effectief doorzeefd en een dikke laag maanstof achtergelaten. De dikte van deze sluier van zogeheten regolith varieert sterk: van een kleine 2 meter in de mares tot maximaal 20 meter elders.

Deimos
Foto: NASA, afdruk van een stap op de maan.

De eerste verkenning.

De maan was de eerste plaats buiten de aarde die mensen probeerden te bereiken toen het ruimtetijdperk eind jaren vijftig begon. Sindsdien hebben meer dan 100 robotverkenners uit meer dan een half dozijn landen ruimtevaartuigen naar de maan gestuurd. Negen bemande missies zijn naar de maan gevlogen en terug.
De voormalige Sovjet-Unie boekte de eerste successen met haar Luna-programma, te beginnen met Luna 1 in 1959. NASA volgde met een reeks robotische Ranger- en Surveyor-ruimtevaartuigen die steeds complexere taken uitvoerden waardoor de eerste mensen op de maan konden lopen in 1969.
Vierentwintig mensen zijn van de aarde naar de maan gereisd. Twaalf liepen op het oppervlak. De laatste mens bezocht het maanoppervlak in 1972.
Nu maakt NASA zich op om op nieuw naar de maan te reizen. Het programma heet Artemis en zal een duurzame menselijke aanwezigheid op de maan ontwikkelen.

Water.

Op 13 november 2009 maakte NASA bekend dat de satelliet LCROSS water op de Maan ontdekt had. Door de geplande neerstorting van LCROSS op het maanoppervlak kwam een hele stofwolk vrij. Deze werd nauwkeurig geanalyseerd en er bleek meer dan 100 liter water (ijs) in te zitten. Men schat de hoeveelheid water op de Maan op ongeveer 1 liter per kubieke meter maangrond en -stof.

De maan.
Fysische gegevens.
Baangegevens.
Waarnemingsgegevens.
Atmosferische gegevens.