Aymara (volk)

De Aymara leven op de Altiplano, dat wil zeggen op de vlaktes in de hoge Andes.

De Aymara zijn een oud volk, rijk aan mythes, kennis en spiritualiteit. Gehard door het klimaat van de hoogten van de Andes. Met ca. 2 miljoen mensen vormen ze na de Quechua de grootste inheemse ethnische groepering van Zuid Amerika.

Tiahuanaco
Tiahuanaco.

Geschiedenis.

De Aymara's bewonen de streken ten zuiden en oosten van het Titicacameer en waren eens de stichters van het rijk van Tiahuanaco, dat aan het Incarijk voorafging. Sporen van de Ayamara's (Tiahuanaco-tijd) zijn er van 1600 voor Christus tot ca. de 10e na Christus. Een sterke verandering in het klimaat gedurende 80 jaar (rond 1000 na Christus) zou mogelijk de ondergang van deze Tiahuanaco-tijd hebben betekend.

Tot het cultureel erfgoed van de Aymara behoort de danza diablada of duivelsdans, een mengsel van indiaanse en Spaans-koloniale invloeden.

Amazone rivier
Aymara vrouwen dansen een traditionele dans.

Na het uiteenvallen van het Tiwanaku rijk, verplaatsten de bewoners zich naar het Titicacameer en andere vluchtbare regio's zoals de vallei in het zuiden van Bolivia. Er ontstonden hierop kleine Aymara konink-rijkjes, waarvan de Lupaqa de bekendste zijn. Deze koninkrijken waren ondanks hun gemeenschappelijke culturele en politieke oorsprong, voortdurend met elkaar in conflict. Het opkomende Incarijk heeft van deze interne conflicten dankbaar gebruik gemaakt om de macht over te nemen. Na een strijd van bijna tweehonderd jaar, was het uiteindelijk de Inca Huayna Capac (heerschappij 1483-1523) die de verdeelde Aymara volkeren aan het machtige Incarijk wist te onderwerpen. De Inca's namen enkele goden en tempels op in hun geloof. Zo werd het Eiland van de Zon in het Titicacameer opgenomen als meest belangrijke bedevaartsoord in het Incarijk.

Na de inca's de Spanjaarde.

In midden van de 16de eeuw veranderde situatie drastisch met de komst van de Spanjaarden. In een verwoede poging de ‘barbaarse’ inheemse duivelspraktijken uit te roeien, en natuurlijk uit economisch gewin, werd de inheemse bevolking onderworpen aan slavenarbeid in de mijnen en voor de Spaanse landeigenaren. De omstandigheden waaronder de Aymara moesten werken, waren onmenselijk.
Het katholicisme werd ingevoerd in stad en platteland, maar tot grote ergernis van de overgekomen priesters, bleven de Aymara hun eigen goden vereren en hielden vast aan hun cultuur. De Aymara kwamen verschillende keren in opstand tegen hun kolonisators, maar telkens werden deze bloedig neergeslagen. In de 19de eeuw veranderde de naam van de onderdrukkers de vorming van staten Peru, Bolivia, Chili, Argentinië scheidden zich af van Spanje. Zo bleef de overheersing van Spanjaarden, die zich inmiddels Bolivianen, Peruanen of Chilenen noemden, voortbestaan. Het Aymara territorium werd bij de vorming van de nieuwe staten versnipperd over die nieuwe landen,. Pas in de tweede helft van de 20ste eeuw kreeg de inheemse bevolking basisrechten zoals land en politiek stemrecht.

De verandering.

Voorzichtige politieke hervormingen in Bolivia (hier wonen de meeste Aymara) rond 1952 zorg de voor enige culturele en politieke autonomie. Toen deze autonomie door latere regimes weer ter discussie werd gesteld, gingen de Aymara zich in steeds grotere mate politiek organiseren langs etnische lijnen. Als gevolg van politieke hervormingen in de agrarische revolutie van 1952 in Bolivia, het land waar de meeste Aymara wonen, werd de Aymara bevolking enige culturele en politieke autonomie toegekend. Dat was een keerpunt in de geschiedenis. Toen deze autonomie door latere regimes weer ter discussie werd gesteld, gingen de Aymara zich in steeds grotere mate politiek organiseren langs etnische lijnen. Dit heeft geleid tot een reeks politieke partijen, zoals het in 1962 opgerichte Partido Indio van Fausto Reinaga, en het MRTKL (Movimiento Revolutionario de Tupac Katari de Liberación). In 2005 was de ‘eerste inheemse president van Latijns Amerika’. De economische elite in het land is hier niet blij mee maar geleidelijk worden de rechten en privileges van de inheemse bevolking uit te breiden. De strijd om gelijke kansen is dan ook nog lang niet beslist.

Het Ayamara volk
Globale verspreidings gebied Aymara.

Het leven op grote hoogte.

De Aymara leven vooral rond het Titicaca meer, en in de hoogvlakten van Bolivia, Peru, het noorden van Chili. Door het bestaan op grote hoogte, tussen 3500 en 4500 meter boven zeeniveau, is de Aymara bevolking gehard door extreme weer- en leefomstandigheden. Wie door deze hooglanden trekt, verbaast zich over het feit dat mensen onder die omstandigheden kunnen leven. De onherbergzame hoogvlakten met kille wind heeft de Aymara gevormd tot een zeer weerbare bevolkingsgroep, niet bang voor tegenslag en met volharding vasthoudend aan hun rijke culturele tradities.

Andes hoogvlaktes
De hoogvlakten van de Andes kan het weer extreem zijn.

Aymara cultuur.

Aymara cultuur is nog altijd springlevend Wie in de steden El Alto in Bolivia of Puno in Peru komt, ziet dat de Aymara ook in de stad hun enorm complexe cultuur behouden. Typisch is vooral de kleding van de zogenaamde cholitas: de geronde vrouwenhoedjes, gouden tanden en de omslagdoeken die een geheel eigen Aymara vrouwenmode vertegenwoordigen De Aymara zijn dan ook een levend bewijs dat inheemse culturen niet simpelweg verdwijnen bij de intrede van de moderniteit, maar vaak op creatieve en verrassende manieren voortleven onder nieuwe omstandigheden.