Amazone (rivier)

De Amazone is qua lengte de tweede rivier van de wereld (de Nijl is langer), maar wel veruit de waterrijkste. De Amazone voert 5x zoveel water af naar zee dan de 2e rivier in de wereld de Congo.

De Amazone stroomt door het Amazoneregenwoud. De bron van de rivier ligt in Peru in het Andesgebergte. Het Amazonewoud ligt verspreid over negen landen: Brazilië, Colombia, Venezuela, Bolivia, Guyana, Suriname, Ecuador, Peru en Frans-Guyana. De Amazone stroomt ca 6500 km verder in de Atlantische Oceaan.

Amazone rivier
De Amazone rivier het grootste stoomgebied ter wereld.

Geschiedenis.

De vorming van het Andesgebergte begon ca. 20 tot 30 miljoen jaar geleden in het Oligoceen en Mioceen, twee tijdvakken van het Tertiair. Het Andesgebergte is daarom geologisch gezien best jong. Door de vorming van de Andes veranderde de totale waterloop van Zuid-Amerika. Voor de vorming van de Andes waterde een groot deel van Zuid-Amerika af naar de Grote Oceaan, maar deze weg werd afgesloten door het gebergte. De Amazone is nu het grootste afwateringssysteem ter wereld. Toen de Spaanse ontdekkingsreiziger Francisco Orellana rond 1540 het Amazonewoud verkende, werd hij aangevallen door vrouwelijke krijgers. Daarom noemde hij het gebied Amazone, naar de gelijknamige vrouwelijke krijgers uit de Griekse mythologie.

Het Amazonewoud is zo'n zeven miljoen vierkante kilometer groot. Dat is bijna net zo groot als heel Australië dat 7,7 miljoen vierkante kilometer meet.

Amazone rivier
De Amazone rivier begint in de diepe kloven van de Andes.

De rivier.

De bron van de Amazone rivier ligt op 5400 meter hoogte 160 kilometer van de Grote Oceaan. Tot op heden denkt men dat het smeltwater van de berg Nevado Mismi (het begin van de rivier Apurímac) het begin is van wat uiteindelijk de Amazone rivier noemen. De Apurímac stroomt over het algemeen noordwestelijk in nauwe kloven tot 3 km diep, tweemaal zo diep als de Grand Canyon in de Verenigde Staten. Er zijn zoveel reusachtige watervallen en stroomversnellingen dat van de 6 pogingen om de Apurímac te bereizen er slechts twee gelukt zijn. Na 730,7 km voegt de Apurímac zich samen met de Mantaro en wordt het de Ene genoemd, op 440 m boven zeeniveau. Als de Ene samenvloeit met de Perené op 330 m boven zeeniveau ontstaat de Tambo. En na vereniging met de Urubamba op 280 m boven zeeniveau ontstaat de Ucayali. Waar de Ucayali samenvloeit met de Marañón wordt deze vanaf dat punt in Peru "Amazone" genoemd. De Brazilianen noemen haar vanaf hetzelfde punt echter de "Salimoes", en noemen haar pas Amazone na de samenvloeiing met de Rio Negro.

Amazone rivier
Naamgeving Amazone rivieren.

De grootste leverancier van water uit het noorden is de Rio Negro die ergens in Colombia ontspringt. Het grootste deel van de rivier loopt door Noord Brazilië en krijgt ook water vanuit het Hoogland van Guyana.
De plaats waar de Rio Negro en de Amazone samenkomen heet Encontro das Águas. Het bruine water van de Amazone en het zwarte water van de Rio Negro stromen kilometers naast elkaar zonder te mengen.

Amazone rivier
Links de Amazone rechts de Rio Negro.

Uit het zuiden krijgt ze ook een zeer grote toevoer van water uit het Hoogland van Bolivia en het Hoogland van Brazilië. Het zijn met name de Rio Purús en de Rio Madeira die hieraan bijdragen. Uiteindelijk stroomt er volgens Google 209.000 m³/s aan water de Atlantische Oceaan in. Het geel gekleurde water van de Amazone is tot 320 kilometer uit de kust te onderscheiden van overig zeewater. De monding van de Amazone is meer dan 330 km breed.

Het leven op en rond de rivier.

In het Amazone gebied wonen ongeveer 30 miljoen mensen. Van de 350 ethnische volkeren leven er naar schatting nog 75 volledig geïsoleerd. Hiervan komen er maar liefst zo'n 67 indianenstammen uit Brazilië. Dit aantal is sinds 2005 gegroeid Het leven in het regenwoud maakt dat deze mensen zeer vatbaar voor infecties. In het regenwoud komen veel bacteriën en virussen niet voor uit onze leef omgeving. Deze indianenstammen hebben in hun natuurlijk afweersysteem dan ook nog geen weerstand opgebouwd en zijn zeer vatbaar voor infecties. Een simpele griep kan dan zelfs een dodelijk afloop tot gevolg kan hebben.

Een aquarium met leven uit het Amazone gebied.

Er zijn indianenstammen die geen contact met anderen willen hebben en die vijandig reageren op buitenstaanders. De meeste inheemse Amazone-mensen zijn tegenwoordig tweetalig of zelfs eentalig Spaans of Portugees, en veel Amazone-talen zijn bedreigd als resultaat. Nu spreken al die mensen nog ongeveer 330 verschillende talen. Maar sommige talen worden nog door slechts enkele families gesproken.

De grote groei van de Baraziliaanse bevolking leidt tot een veel grotere behoefte aan landbouw grond. Dat is dan ook een belangrijke reden waarom zoveel bomen gekapt worden, nl. om plaats te maken voor de landbouw. Omdat er zoveel groeit, wordt er gedacht dat de grond enorm vruchtbaar is, maar dat blijkt helemaal niet het geval. Zodra de oorspronkelijke begroeiing is weggehaald, kan er amper en maar gedurende korte tijd iets anders verbouwd worden. De grootste manier van ontbossen is gewoon verbranden. Maar het Amazonewoud heeft een enorme invloed op het klimaat en de opwarming van de aarde. De bomen slaan immers een gigantische hoeveelheid koolstof op. Het zou rampzalige gevolgen hebben als al die koolstof vrij zou komen.

In de afgelopen vijftig jaar is meer dan twintig procent van het Amazonewoud gekapt. Het kappen gaat nu nog altijd door.

De dieren.

Het grootste regenwoud op aarde huisvest volgens de geleerden 427-zoogdieren. En daar zitten hele bijzondere soorten bij bv.: De jaguar, luiaard, de Capybara, de Reuzenmiereneter, de Gouden Leeuw Tamarin, de Kinkajou, de Luiaard, de rivierdolfijn, en ga zo maar door.

Wat cijfers.

De Amazone rivier en het tropisch woud dat om de rivieren, stroompje en poelen ligt is indrukwekkend groot en divers. Enkele cijfers ter illustratie:

  • - Er staan zo'n 16.000 verschillende boomsoorten.
  • - Er leven ca. 2,5 miljoen soorten insecten.
  • - Er leven ca. 40.000 plantensoorten.
  • - Er leven ca. 430 zoogdieren.
  • - Er zijn ca 1300 vogelsoorten geteld.
  • - Er leven ca. 380 reptielen en ca. 400 amfibiën.
  • - En er zwemmen ongeveer 3000 vissoorten.
  • - De Amazone heeft ruim 1100 zijrivieren.
  • - De rivier vervoert 20% van al het zoete water in de wereld.
  • - De Amazone heeft ongeveer 100 bevaarbare zijrivieren.
  • - 12 zijrivieren zijn langer dan 1500 km (de Rijn is slechts 1230km.)

De enorme monding van de Amazone rivier.

Verwondering.

Naast het feit dat we zeker nog niet alles weten van de Amazone en zijn bewoners blijft de natuur ons vebazen. In 2016 werd bekend dat in de monding van de Amazone een groot coraalrif is gevonden. Een team van wetenschappers uit Brazilië en de Verenigde Staten heeft een uitgebreid 965 km lang koraalrifsysteem ontdekt in het modderige water aan de monding van de rivier. Het is de locatie van het rif in deze modderige wateren die het uniek maakt. Het meeste koraal groeit in het heldere, zonovergoten, zoute water van de tropen, heel anders dan de met sediment gevulde monding van de Amazone rivier.