Amalthea.

Amalthea is een maan van Jupiter. Het heeft de derde dichtstbijzijnde baan rond Jupiter en was de vijfde maan van Jupiter die werd ontdekt.

Amalthea staat ook bekend als Jupiter V. Het is ook de vijfde grootste maan van Jupiter, na de vier Galileïsche manen. Het was de laatste natuurlijke satelliet die werd ontdekt door directe visuele observatie; alle latere manen werden ontdekt door fotografische of digitale beeldvorming.

De baan van de maan Deimos om mars.
NASA, illustratie.

Amalthea bevindt zich in een nauwe baan rond Jupiter en bevindt zich binnen de buitenrand van de Amalthea Gossamer Ring die wordt gevormd door stof dat van het oppervlak wordt uitgestoten. Jupiter zou een diameter van 46,5 graden hebben vanaf het oppervlak. Amalthea is de grootste van de binnenste satellieten van Jupiter en is onregelmatig gevormd en roodachtig van kleur. Men denkt dat het bestaat uit poreus waterijs met onbekende hoeveelheden andere materialen. De oppervlaktekenmerken zijn onder meer grote kraters en richels. Korte afstandsopnamen van Amalthea werden in 1979 gemaakt door de ruimtevaartuigen Voyager 1 en 2, en in meer detail door de Galileo-orbiter in de jaren negentig.

Ontdekking.

Amalthea werd op 9 september 1892 ontdekt door Edward Emerson Barnard met behulp van de 36 inch (91 cm) refractortelescoop van Lick Observatory. Het was de laatste planetaire satelliet die werd ontdekt door directe visuele observatie (in tegenstelling tot fotografisch) en was de eerste nieuwe satelliet van Jupiter sinds Galileo Galilei's ontdekking van de Galileïsche satellieten in 1610

Naam.

Amalthea is genoemd naar de nimf Amalthea uit de Griekse mythologie, die het kind Zeus (het Griekse equivalent van Jupiter) met geitenmelk verzorgde. De aanduiding met Romeinse cijfers is Jupiter V. De naam "Amalthea" werd pas in 1976 formeel aangenomen door de IAU, hoewel het al tientallen jaren informeel werd gebruikt. De naam werd aanvankelijk voorgesteld door Camille Flammarion. Vóór 1976 was Amalthea het meest bekend als Jupiter V.

De baan van de maan Deimos om mars.
Gesimuleerde weergave van Jupiter vanuit Amalthea.

Baan.

Amalthea draait om Jupiter op een afstand van 181 000 km (2,54 Jupiter-stralen). De baan van Amalthea heeft een excentriciteit van 0,003 en een helling van 0,37° ten opzichte van de evenaar van Jupiter. Dergelijke waarden van inclinatie en excentriciteit die sterk afwijken van nul, zijn ongebruikelijk voor een binnensatelliet en kunnen worden verklaard door de invloed van de binnenste Galileïsche satelliet, Io.
De baan van Amalthea ligt nabij de buitenrand van de Amalthea Gossamer Ring, die bestaat uit het stof dat door de satelliet wordt uitgestoten.

Adrastea en Metis cirkelen ook in de hoofdring van Jupiter en zijn ongetwijfeld de bron van het materiaal voor deze ring.

Fysieke eigenschappen.

Het oppervlak van Amalthea is erg rood. Deze kleur kan te wijten zijn aan zwavel afkomstig van Io of een ander niet-ijsmateriaal. Op de grote hellingen van Amalthea verschijnen heldere vlekken met een minder rode tint, maar de aard van deze kleur is momenteel onbekend. Het oppervlak van Amalthea is iets helderder dan het oppervlak van andere binnenste satellieten van Jupiter. Er is ook een aanzienlijke asymmetrie tussen de voor- en achterliggende hemisferen: de voorste hemisfeer is 1,3 keer helderder dan de achterste. De asymmetrie wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de hogere snelheid en frequentie van inslagen op het voorste halfrond, die een helder materiaal - vermoedelijk ijs - uit het binnenste van de maan opgraven.

Er zijn suggestie om Adrastea Amalthea als een basis voor het observeren van Jupiter te gebruiken. De nabijheid van de planeet, de bijna synchrone baan en het kleine formaat dat een landing gemakkelijk maakt zouden grote voordelen kunnen zijn.

Amalthea is onregelmatig gevormd, met de beste ellipsoïde benadering van 250 × 146 × 128 km. Hieruit blijkt dat het oppervlak van Amalthea waarschijnlijk tussen 88.000 en 170.000 vierkante kilometer is, of ergens in de buurt van 130.000. Net als alle andere binnenste manen van Jupiter is hij getijde vergrendeld met de planeet, waarbij de lange as te allen tijde naar Jupiter wijst.[ Het oppervlak is zwaar getekend door kraters, waarvan sommige extreem groot zijn in verhouding tot de grootte van de maan: Pan, de grootste krater, heeft een diameter van 100 km en is minstens 8 km diep. Een andere krater, Gaea, heeft een diameter van 80 km en is waarschijnlijk twee keer zo diep als Pan. Amalthea heeft een aantal prominente lichtpuntjes. Het zijn Lyctos Facula en Ida Facula, met een breedte tot 25 km. Ze bevinden zich op de rand van richels.

Vanaf het oppervlak van Amalthea zou Jupiter enorm lijken. Hij zou ongeveer 92 keer groter lijken dan de volle maan.

Amalthea's onregelmatige vorm en grote afmetingen leidden in het verleden tot de conclusie dat het een vrij sterk, stijf lichaam is, waarbij werd beweerd dat een lichaam bestaande uit ijs of andere zwakke materialen in een meer bolvorm zou zijn getrokken door zijn eigen zwaartekracht. Op 5 november 2002 maakte de Galileo-orbiter echter een gerichte flyby die binnen 160 km van Amalthea kwam en de afbuiging van zijn baan werd gebruikt om de massa van de maan te berekenen (het volume was eerder berekend - tot op 10% of zo - van een zorgvuldige analyse van alle bestaande afbeeldingen). Uiteindelijk bleek de dichtheid van Amalthea slechts 0,86 g/cm3 te zijn. Dus het moet ofwel een relatief ijzig lichaam zijn of een zeer poreuze "puinhoop" of, waarschijnlijker, iets daar tussenin. Recente metingen van infraroodspectra van de Subaru-telescoop suggereren dat de maan inderdaad waterhoudende mineralen bevat, wat betekend dat hij zich niet in zijn huidige positie kan hebben gevormd, omdat de hete oer-Jupiter hem zou hebben gesmolten. Het is daarom waarschijnlijk dat het zich verder van de planeet heeft gevormd of dat het een gevangen lichaam van het zonnestelsel is.
Amalthea straalt iets meer warmte uit dan het van de zon ontvangt, wat waarschijnlijk te wijten is aan de invloed van de Joviaanse warmteflux (ca. 9 kelvin), zonlicht dat door de planeet wordt gereflecteerd (ca. 5 K) en bombardement met geladen deeltjes (ca. 2 K). Dit is een eigenschap die met Io wordt gedeeld, zij het om verschillende redenen.

Relatie met de ringen van Jupiter.

Vanwege de getijdekracht van Jupiter en de lage dichtheid en onregelmatige vorm van Amalthea, is de ontsnappingssnelheid niet meer dan 1 m/s en stof kan er gemakkelijk uit ontsnappen door, b.v. inslagen van micrometeoriet. Dit stof vormt de Amalthea Gossamer Ring.
Tijdens zijn vlucht langs Amalthea heeft de sterscanner van de Galileo-orbiter negen flitsen gedetecteerd die lijken op kleine maantjes in de buurt van de baan van Amalthea. Omdat ze slechts vanaf één locatie werden waargenomen, konden hun werkelijke afstanden niet worden gemeten. Deze maantjes kunnen overal in grootte zijn, van grind tot stadionformaat. Hun oorsprong is onbekend, maar ze kunnen door de zwaartekracht in de huidige baan worden gevangen of ze kunnen worden uitgestoten door meteoorinslagen op Amalthea. In de volgende en laatste baan (slechts een uur voor de vernietiging) ontdekte Galileo nog zo'n maantje. Deze keer bevond Amalthea zich echter aan de andere kant van de planeet, dus het is waarschijnlijk dat de deeltjes een ring rond de planeet vormen nabij de baan van Amalthea.

Amalthea.
Baankarakteristieken.
Natuurkundige kenmerken.
Atmosferische gegevens.